Ухсай Яков Гаврилович

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Disambig gray.svg Çак терминăн урăх пĕлтерĕшсем пур, Ухсай пăхăр.
Яков Ухсай
Uhsay ya g.jpg
Çуралнă чухнехи ят: Никифоров Яков Гаврилович
Суя ятсем: Яков Ухсай
Çуралнă вăхăт: 1911, чӳк, 26 (13)
Çуралнă вырăн: Слакпуç, Пелепей уесĕ, Ĕпхӳ кĕперни, Раççей империйĕ (халĕ Пушкăртстан)
Вилнĕ вăхăт: 1986, утă, 7
Вилнĕ вырăн: Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg Шупашкар, Чăваш АССР, РСФСР, СССР
Пăхăнулăх: Flag of the Soviet Union.svg
Ĕçлев тĕсĕ: XX ĕмĕрти СССР, Раççей сăвăçĕ, прозăçĕ, драматургĕ
Тĕлĕ: социализм реализмĕ
Жанр: поэма, сăвă, очерк
Ĕçсен чĕлхи: чăваш
Парнесем:
М. Горький ячĕллĕ РСФСР патшалăх парни — 1972
Чыславсем:
Ленин орденĕ Октябрь Революци орденĕ Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1 степеньлĕ орденĕ — 1985 Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин II степеньлĕ орденĕ «Хисеп Палли» орденĕ

Ухсай Яков Гаврилович (паспортри хушамачĕ Никифоров, 1911, чӳк, 26, Ĕпхӳ кĕперни, Слакпуç ялĕ — 1986, утă, 7, Шупашкар, Чăваш АССР) — чăваш сăвăçи, драматургĕ, литература тĕпчевçи, çыравçи..

СССР ÇП пайташĕ (1938 ç.)[1][2].

Кун-çулĕпе ĕçĕ-хĕлĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

1911 çулхи чӳк уйăхĕн 26-мĕшĕнче Пушкăрт Республикин Пелепей районĕнчи Слакпуç ялĕнче çуралнă.

Мускав патшалăх университетĕнче вĕреннĕ. Унтах «Коммунар» чăвашла хаçат редакцийĕнче ĕçленĕ. Ӗпхӳри НИИ ЯЛИре вăй хунă. Патăрьелти тата Чĕмпĕрти педагогика училищисенче чăваш чĕлхипе литературине вĕрентнĕ.

1940-мĕш çултан пуçласа Шупашкарта пурăннă.

Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă.

1986 çулхи утă уйăхĕн 7-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ, Слакпуç ялĕнче пытарнă.

Пултарулăх ĕçĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Унăн пурĕ 60 кĕнеке патнелле пичетленсе тухнă:

  • «Вут чĕлхе» (сăвăсемпе поэмăсем);
  • «Телей» (поэма);
  • «Сăсар çĕлĕк» (сăвăллă калав);
  • «Хура элчел» (сăвăллă трагеди, 1941);
  • «К.В. Иванов» (биографиллĕ очерк);
  • «Тутимĕр» (1941);
  • «Кĕлпук мучи» (1950);
  • «Ту урлă çул» (1952, 1965);

Вăл çавăн пекех К. В. Иванов пултарулăхĕ çинчен, Чăваш Енĕн юханшывĕсемпе çĕрĕсем çинчен публицистикăллă статьясем çырнă.

Чыславсемпе парнесем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

1945 çулта Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ, 1950 çулта Чăваш АССРĕн халăх сăвăçи ячĕсене тивĕçнĕ. 1971 çулта Чăваш АССРĕн К.В.Иванов ячĕллĕ патшалăх парнин, 1972 çулта А.М. Горький ячĕллĕ РСФСР патшалăх парнин лауреачĕ пулнă.

Вăрçăра Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1-мĕш тата 2-мĕш степеньлĕ медальсене тивĕçнĕ. Литературăри хастар ĕçшĕн Ленин, Октябрь Революци, Ӗçлĕх Хĕрлĕ Ялав тата «Хисеп палли» орденĕсене тивĕçнĕ.

Асăнмалăх[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • Бассаргин, Б. А. Яков Ухсай : критико–биогр. очерк / Б. А. Бассаргин. – Шупашкар: Чувашкнигоиздат, 1965. – 115 с.
  • Власенко, А. Н. Яков Ухсай : лит. портрет / А. Н. Власенко. – М.: Совет. Россия, 1976. – 108 с.
  • Иванов, И. И. Творчество Якова Ухсая и развитие эпических жанров в чувашской советской поэзии : автореферат дис.на соискан. учен. степ. канд. филолог. наук / И. И. Иванов ; Морд. гос.ун–т им. Н. П. Огарева. – Саранск, 1982. – 20 с.
  • Иванов, И. И. Яркий и самобытный талант / И. И. Иванов. – Шупашкар : Чуваш. кн. изд–во, 1973. – 198 с.
  • Народность и художественность произведения Я. Г. Ухсая / НИИ яз., лит., истории и экономики при Совете Министров Чуваш. АССР. – Шупашкар, 1984. – 59 с.
  • Я. Г. Ухсай в воспоминаниях современников / [сост. А. И. Дмитриева, E. Я. Ухсай]. – Шупашкар: Калем, 2005. – 383 с.
  • Станьял, В. П. Чăваш халăх сăвăçи Ухсай Яккавĕ: пурнaçĕпе пултарулăхĕн ĕлкевĕсем / В. П. Станьял; Чaваш патшалaх гуманитари аслă ин–чĕ. – Шупашкар : ЧПГАИ, 2001. – 64 с.
  • Абрамов, В. Ухсай Яккaвĕн тĕнчинчи шыв кульчĕпе мунча рехечĕ //. Абрамов, В. Сăмахпа сăнар сипечĕ / В. Абрамов. – Шупашкар, 1998. – С. 67–71.
  • Агивер, Х. Ухсай тĕнчи / Х. Агивер // Тăван Атăл. – 1996. – № 11. – С. 3.
  • Артемьев, А. Ĕçченлĕпе пултарулăх //. Артемьев, А. Пурнăç чăнлăхĕпе писатель ăсталăхĕ / А. Артемьев. – Шупашкар, 1984. – С. 261–267.
  • Афанасьев, П. Ухсай Якковне : [сăвă] // Афанасьев, П. Пурăнатăп Атăл хĕрринче / П. Афанасьев. – Шупашкар, 1980. – С. 9–11.

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]