Дагестан Республики

Дагестан Республики
Дагъистаналъул Жумх1урият Республика Дагестан

Дагестан Республикин ялавĕ Дагестан Республикин гербĕ
Тĕп хули	Махачкала
Лаптăкĕ - Пĕтĕмпе - шыв пайĕн %.	55 50 300 км² кăштах кăна
Халăх йышĕ - Пĕтĕмпе - Йышлăх	22 2 576 531 патнелле(2002) 51,2/км² патнелле
Федераллă округ	Çурçĕр Кавказ Федераци Тăрăхĕ
Экономика регионĕ	Çурçĕр Кавказ
Регион номерĕ	05
Патшалăх чĕлхисем	вырăс
Президент	Магомедали Магомедов
Правительство председателĕ	Атай Алиев
'
Гимн	Дагестан Республикин гимнĕ
Вăхăт поясĕ	ГВ +0300

Дагестан Республики, — Раççейре вырнаçнă, Кăнтăр Федераци тăрăхĕнчи республика. Тĕп хула — Махачкала.Республикăна 1921 çулта никĕсленĕ (кăрлач 20)- ДагАССР.

Тавралăхĕ

Дагестан Республики Каспи тинĕсĕпе юнашар вырнаçнă. Республикăн кантăр енчи кӳрши Азербайджан, кăнтăр-хĕвеланăç енче Грузи, хĕвеланăç енче Чечен Республики, çурçĕр-хĕвеланăç енче Ставрополь Ен, çурçĕр енче Калмăк Республики вырнаçнă.

Республика варрипе Терек юханшывĕ юхать.

Республика тытăмĕ

Республика 39 районран тытăнса тăрать:

• Агуль районĕ (район центрĕ — Тпиг сали)
• Акуша районĕ (Акуша сали)
• Ахвах районĕ (Карата сали)
• Ахты районĕ (Ахты сали)
• Бабаюрт районĕ (Бабаюрт сали)
• Ботлих районĕ (Ботлих сали)
• Буйнакск районĕ (Буйнакск хули)
• Гергебиль районĕ (Гергебиль сали)
• Гумбет районĕ (Мехельта сали)
• Гуниб районĕ (Гуниб сали)
• Дахадаев районĕ (Уркарах сали)
• Дербент районĕ (Дербент хули)
• Казбек районĕ (Дылым сали)
• Кайтаг районĕ (Маджалис сали)
• Карабудахкент районĕ (Карабудахкент сали)
• Каякент районĕ (Новокаякент сали)
• Кизилюрт районĕ (Кизилюрт хули)
• Кизляр районĕ (Кизляр хули)
• Кулин районĕ (Вачи сали)
• Кумторкала районĕ (Коркмаскала сали)
• Курах районĕ (Курах сали)
• Лак районĕ (Кумух сали)
• Леваши районĕ (Леваши сали)
• Магарамкент районĕ (Магарамкент сали)
• Çĕнĕ Лак районĕ (Новолак сали)
• Ногай районĕ (Терекли-Мектеб сали)
• Рутул районĕ (Рутул сали)
• Сергокала районĕ (Сергокала сали)
• Сулейман-Сталь районĕ (Касумкент сали)
• Табасаран районĕ (Хучни сали)
• Тарумовка районĕ (Тарумовка сали)
• Тлярата районĕ (Тлярата сали)
• Унцукуль районĕ (Унцукуль сали)
• Хасавюрт районĕ (Хасавюрт хули)
• Хив районĕ (Хив сали)
• Хунзах районĕ (Хунзах сали)
• Цумадин районĕ (Агвали сали)
• Цунтин районĕ (Бежта сали)
• Чародин районĕ (Цуриб сали)
• Шамиль районĕ (Хебда сали)

Хуласем

• Буйнакск
• Дагестан Çутисем
• Дербент
• Избербаш
• Каспийск
• Кизилюрт
• Кизляр
• Махачкала
• Хасавюрт
• Кăнтăр Сухокумск

Халăх йышĕ

Дагестанра чиллайях халăх ялта пурăнать - 57,2 %, хулара - 42,8 %.Дагестан - нумай халăхлă ен. Вăлсем виççĕ чĕлхин Çемьесене кĕреççĕ :

• Çурçĕр-Кавказ чĕлхин çемьи :
  • Нах-дагестан ушкăнĕ : Аварсем, Даргинсем, Лезгинсем, Лаксем, Табасарансем, Рутулсем, Агулсем, Цахурсем, Чеченсем ;
• Алтай чĕлхин çемьи :
  • Тĕрĕк ушкăнĕ : Кумăксем, Нухайсем, Азербайджансем ;
• Индоевропи чĕлхин çемьи :
  • Славян ушкăнĕ : Вырăссем ;
  • Иран ушкăнĕ : Татсем.

Шултра халăхсем ( пĕр процент ытларахисем )2002 çул :

халăхсем	çинсем	%
Аварсем	758 438	29,44 %
Даргинсем	425 526	16,52 %
Кумăксем	365 804	14,20 %
Лезгинсем	336 698	13,07 %
Лаксем	139 732	5,42 %
Вырăссем	120 875	4,69 %
Азербайджансем	111 656	4,33 %
Табасарансем	110 152	4,28 %
Чеченсем	87 867	3,41 %
Ногайсем	38 168	1,48 %

Республикин Пуçлăхĕ

• 13 çу 1991 - 20 нарăс 2006 Магомедали Магомедов ( даргин наци )

2006 çултан Республикăра Президент статусна никĕсленĕ.

• 20 нарăс 2006 - 20 нарăс 2010 Муху Гимбатович Алиев ( авар наци );
• 20 нарăс 2010 çултан - Магомедсалам Магомедалиевич Магомедов ( даргин наци ).

Канăç Вырăнĕсем

• Чĕрелми пылчăксем : Каспийск, Курорт Каякент ;
• Курортсем : Каякент, Талги, Карабудахкент, Берикей, Ахты ;
• Турбазăсем : "Терменлик" ( Буйнакск ), "Радде" ( Гуниб ), "Дербент", "Чайка" ( Дербент ), "Прибой" ( Избербаш ) ;
• Çутçанталăкĕн тĕленес вырăнĕ : "Сарихум" ( " Сарă Хăйăрсем " ) - Европари чи пысăк дюна- 251 м.

Çутçанталăк сыхлăхĕ

Дагестанри "Питĕ сыхлавлă çĕрĕсем" :

• Заповедник "Дагестанский" - 21 пин га ( Кумторкала районĕ ) ;
• Заказниксем :
  • "Аграханский" - 39 пин га ( Аграхан çурутравĕ.Бабаюрт районĕ ) ;
  • "Тляратинский" е "Гутонский" - 83.5 пин га ;
  • "Самурский" - 11.2 пин га ( Самур айлăмĕ )
  • "Сăртлă ботаник сачĕ" - 30 пин га ( Гуниб сали ) ;
  • "Дендролог паркĕ" - 40 пин га ( Махачкала ).

Каçăсем

• Дагестан Республики — Официаллă сайт
• Дагестан Республикин Правительствин сайчĕ
• Дагестан культури,халăхсем,хыпарсем