Атăл

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Disambig gray.svg Çак терминăн урăх пĕлтерĕшсем пур, Атăл (пĕлтерĕшсем) пăхăр.
Атăл
выр. Волга
Volga Ulyanovsk-oliv.jpg
Пахалăх
Тăршшĕ 3530 км
Бассейн  лаптăкĕ  1 361 000 км²
Шыв системи Каспи тинĕсĕ
Шыв тăкакĕ 8060 м³/ç (Волгоград патĕнче)
Шыв юххи
Шыв пуçламăшĕ
 • Çӳллĕшĕ 228 м
 • Координатсем 57°15′04″ с. ш. 32°28′25″ в. д. / 57.251111° с. ш. 32.473611° в. д. (G)
Шыв вăрри Каспи тинĕсĕ
 • Çӳллĕшĕ -28 м
 • Координатсем Координатсем: 45°41′49.87″ с. ш. 47°51′45.09″ в. д. / 45.697188° с. ш. 47.862525° в. д. (G)45°41′49.87″ с. ш. 47°51′45.09″ в. д. / 45.697188° с. ш. 47.862525° в. д. (G)
Юханшыв тайлăмĕ 0,07 м/км
Вырнаçу
Патшалăх Flag of Russia.svg Раççей
Атăл (Раççей)
Blue 0080ff pog.svg
Blue pog.svg
шыв вăрри
Blue 0080ff pog.svg — шыв пуçламăшĕ, Blue pog.svg — шыв вăрри

Атăл (çармăсла Юл, тут. Идел, выр. Волга, ирçе Рав, вт.-слав. Вльга)— Раççейĕн Европа пайĕннчи юханшыв. Атăл дельтин пĕчĕк пайĕ Казахстан территорине кĕрет. Çĕр çинче чи пысăк юханшывсенчен пĕрри тата Европăра чи пысăкки.

Тăршшĕ — 3530 км (шыв управĕсене тăвиччен — 3690 км), бассейнăн шыв пухав лаптăкĕ — 1 361 000 км².

Атăл çинче таваттă миллионер-хуласем (пуçĕнчен вăррине çити): Чулхула, Хусан, Самар, Волгоград.

Тавралăхĕ[тӳрлет]

Валдай çӳллĕшĕнче пуçланса Каспи тинĕсне юхса кĕреть. Европăра чи пысăк юханшыв шутланать. Тăршшĕ 3 530 çухрăм (шывусравĕсем туса хуриччен 3 690 çухрăм). Шыв-çĕрĕн лаптăкĕ 1 360 пин çм² çитет.

Атăл юпписем[тӳрлет]

Атăл çийĕ, NASA спутникĕнчен сăнасан. Вăтам тата Анат Атăлçи хулисем курăнаççĕ.

Атăла пурĕпе 200 пĕчĕкрех шыв юхса кĕрет. Чи пысăккисем Селижаровка, Тверца, Молога, Шексна, Унжа, Ока, Сăр, Ветлуга, Сĕве, Чулман Атăл, Самар, Мăн Иргиз, Еруслан, Ахтупа.

Шыв пуçламăшĕ[тӳрлет]

Вăтам Атăл[тӳрлет]

Анат Атăл[тӳрлет]

Юханшывăн кун-çулĕ[тӳрлет]

Атăл çинче нумай шывуправĕсем пĕвелесе электроэнерги хăватлăхне кăларакан станцисем чылай туса лартнă. Вăтам ĕмĕрсенче юханшыва Итиль е Этель, ĕлĕкхи чăвашсем, хасарсем "Атăл" (вĕсен тĕп хули те Атăл ятлă пулнă) тенĕ. Аваллăхра (хальхи эрăн I ĕмĕрĕсем) Ра тесе палăртнă.

Степан Разин перси еликне Атăла пăрахать.

Этимологи[тӳрлет]

Юханшывăн "Атăл" ячĕ авахи хун-пăлхарсен Атăл Юхан-шыв çырма тенине пĕлтерет. Вырăссем тата Европăра (тĕнчере те) юханшыва "Волга" теççĕ, çак сăмах вара çармăссен "çутă" тени пулать.

Пăлхар (болгар е булгар) этнонимĕпе çыхăннă географи палăртăвĕсем (топонимсемпе гидронимсем) Çĕр çинче чылай.

Юханшывпа çыхăннă хуçалăх ĕçĕсем[тӳрлет]

Юханшывпа çыхăннă ӳнер ĕçсем[тӳрлет]

Çавăн пекех[тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет]

  • Рыбаков Б. А. Геродотова Скифия. М., 1979.

Каçăсем[тӳрлет]


Шаблон:Чăваш Ен юханшывĕсем Шаблон:Атăл урлă каçăсем Шаблон:Атăл çинчи шывусравсем