Ылтăн

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску

Элементсен периодла тытăмĕ
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Сĕлтĕлле металсем Сĕлтĕлле-çĕрле металсем Куçăмлă металсем
Çăмăл металсем Металлоидсем Инертлă газсем
Металмаррисем Галогенсем Лантаноидсем Актиноидсем
Ылтăн / Aurum (Au)
Атом номерĕ 79
Ахаль япалалăхăн курăмĕ Сарă тĕслĕ çемçĕ туптанакан метал
Au,79.jpg
Атом палăрăмĕсем
Атом масси
(моль масси)
196,96654 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ 146 пм
Ионизаци энергийĕ
(пĕрремĕш электрон)
889,3 (9,22) кДж/моль (эВ)
Электронсен конфигурацийĕ [Xe] 4f14 5d10 6s1
Химилле палăрăмсем
Ковалентла радиус 134 пм
Ион радиусĕ (+3e) 85 (+1e) 137 пм
Электронегативлăх
(Полинг шучĕпе)
2,54
Электрод потенциалĕ Au←Au3+ 1,50 В
Au←Au+ 1,70В
Оксидлав капашĕсем 3, 1
Ахаль япалалăхăн термодинамикăлла палăрăмĕсем
Тачăлăх 19,3 г/см³
Пайлавла ăшăшăнăçтарăш 25,39[1] Дж/(K·моль)
Ăшăяраслăх 318 Вт/(м·K)
Шăрану температури 1337,58 K
Шăраннин пайлавла ăшши 12,68 кДж/моль
Вĕрев температури 3080 K
Пăспулăмăн ăшăлăхĕ ~340 кДж/моль
Моль калăпăшĕ 10,2 см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Рншетке тытăмĕ кубла енĕпе центăрланă
Рншетке периочĕ 4,080 Å
c/a танлашăнни n/a
Дебай температури 170,00 K
Au 79
196,96654
[Xe]4f145d106s1
Ылтăн

Ылтăн — Хими элеменчĕсен периодикă таблицин 79-мĕш элеменчĕ, сарă паха металл.

Истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ылтăн — калăпăр, этем паллашнă пĕрремĕш металл.

Раççейре пĕрремĕш ылтăн тупăçлаканĕ Ерофей Марков шутланать, ăна Екатеринбург çумĕнчи Берёзовский хулинче палăк лартнă.

Ылтăна тупăçлани пирки: Çĕпĕрти ылтăн амаклăхĕ, Аляскăри ылтăн амаклăхĕ статьясенче вулăр.

Физика уйрăмлăхĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Тап-таса ылтăн — сарă тĕслĕ туптăнакан çемçе металл.

Изотопĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Тĕп статья: Ылтăн изотопĕсем


Тупăшлани[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çутçанталăкри ылтăн шăранчăкĕ

Хими пахалăхĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ылтăн — чи сӳрĕк металл, напряженисен ĕречĕнче урăх пур металсенчен сылтăмарах тăрать, тивĕçлĕ майсенче вăл чылай кислотасемпе хутшăнмасть, çавна пула ылтăна пархатарлă металсем шутне кĕртеççĕ. Каярах патша водки ылтăна аркатма пултарнине тĕпчесе уçнă.

Ылтăн вĕри тачăланă селенлă кислотара çеç ирĕлет:

2Au + 6H2SeO4 = Au2(SeO4)3 + 3H2SeO3 + 3H2O

Ылтăн çамăллăн тенĕ пекех йӳçлĕкпе тата ытти йӳçĕлекенсемпе при участии комплексобразователей. Çапла, цианид йӳçлĕклĕ шыв шĕвекĕсенче ылтăн ирĕлсе, цианоаурат тăваççĕ:

4Au + 8CN + 2H2O + O2 → 4[Au(CN)2] + 4 OH


Ылтăн çăмăллăн шĕвек бромпа тата унăн шыв шĕвекĕсемпе, органикăллă ирĕлтерекенсемпе хутшăнса, трибромид AuBr3 пулса тухать.

Фторпа ылтăн 300−400 градусĕсенче хутшăнать Шаблон:Градус Цельсия, сивĕрех чух реакци пулса иртмест, хытă вĕрирех температурăсенче ылтăн фторичĕсем арканаççĕ.

Ылтăн çаплах ртутьре ирĕлет, çăмăл шăрануллă хутăш (амальгама) пулса тухать.

Амальгами меслечĕпе[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Циани меслечĕпе[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Физиологи ĕçлĕхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ылтăнăн хăшпĕр çыхăнăвĕсем токсикăллă, Пӳресенче, пĕверте, сулара тата гипоталамусра пухăнса юлаççĕ,çак вара дерматит, стоматит, тромбоцитопени чирне кĕртет.

Усă курни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Промăçлăхра усă курни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ылтăн шăранăвĕсем шăл сиплев ĕçĕнче (стоматологире)[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Хăйĕн хăватлă тутăхманлăхне тата ĕçре çăмăл пулнине кура, ылтăна тахçанах шăл протезĕсен материалĕ вырăнне усă кураççĕ. Çирĕплĕх пахине çитерме япалана ятарлă шăрантаççĕ.

Ылтăн хакĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ылтăнăн тасин виçисем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Британи каратлă йĕрки[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Йăла йĕркипе таса ылтăна британи карат виçипе танлаштараççĕ. 1 британи карачĕ шăран лаптакĕн çирĕм тăваттăмĕш пайĕн йывăрăшĕпе тан. 24-каратлă ылтăн (24K) таса шутланать, кирек епле хутăшсăр.

Тĕрлĕ ĕçсем валли ылтăн хаклăхĕн пахисене улăштарас тесен (тĕслĕхрен, хытарас тесе) ăна хутăштарса шăратаççĕ. Сăмахран, 18-каратлă ылтăн (18K) шăранчăкĕнче ылтăнăн 18 пайне 6 хутăш пай рулать.[2]

Раççейĕн янтă пурлăхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Раççейĕн патшалăх резервĕнчи ылтăн янтă пурлăхĕ 2006 ç. пуш уйăхĕнче 386,6 тоннă (swap операцисенчи ылтăна шута илмесĕр) пулнă. Раççейĕн мĕнпур ылтăн-валюта резервĕн калăпăшĕ 2006 ç. пуш уйăхĕнче 3,8 % çитнĕ. Раççей тĕнчере патшалăх резервĕнчи ылтăн калăпăшĕпе 14-мĕш вырăнта.

Раççей пробăсен йĕрки[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Раççейре йышăннă йĕрке пĕтем тĕнчеринчен уйрăм тăрать. Раççейре ылтăнăн тасалăхне пробăпа виçеççĕ.

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Раçсейĕн ылтăн янти[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Тăтăрхаллă пуплерĕшсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) . — Советская энциклопедия. — Т. 2. — 100 000 экз.
  2. ^ Ылтӑн рынок малашлӑхӗ

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]