Алюмини

Википедири материал

Алюминий — Менделеевăн периодикăллă системин III ушкăнĕн Alсимволĕллĕ хими элеменчĕ. Атăмлă нумĕрĕ — 13.

Тупмалли 1 Истори 2 Физика уйрăмлăхĕсем 3 Хими уйрăмлăхĕсем 4 Çутçанталăкра тĕл пулни 5 Усă курни 5.1 Алюминийе тата унпа хутăшĕсене ракетă техникинче усă курни 5.2 Ювелирлă япаласем 5.3 Кĕленче туни 5.4 Алюмини тата унăн çыхăнăвĕсем ракета техникинче 6 Çавăн пекех пăхăр 7 Каçăсем

[тӳрлет] Истори

Пĕрремĕш хут таса тĕсĕнче 1825 çулта шăратса кăларнă.

[тӳрлет] Физика уйрăмлăхĕсем

Кĕмĕл-шурă металл, тачăлăхĕ 2,7 г/см³, тăсăлăвлă, ăшша- тата электро хăвăрт куçарăвлă. Шăрану температури 660 °C.

[тӳрлет] Хими уйрăмлăхĕсем

Тивĕçлĕ вăхăтсенче алюмини çийĕт çинçе те çирĕп оксидăн сийĕпе витĕннĕ, çавăнпа та ахаль япаласемпе хутшăнмасть:

H₂O (t°); O₂, HNO₃ (вĕрелентермесĕрех)).

Al – хастар çĕнетекен металл.

Ахаль япаласемпе çамăллăн хутшанать:

1) йӳçлĕкпе:

4Al + 3O₂ = 2Al₂O₃

2) галогенсемпе:

2Al + 3Br₂ = 2AlBr₃

3) ытти металмарсемпе вĕрилентерсен хутшăнать:

с серăпахутшăнса, алюмини сульфиче пулать:

2Al + 3S = Al₂S₃

азотпа хутшăнса, алюмини нитричĕ пулать:

2Al + N₂ = 2AlN

углеродпа хутшăнса, алюмини карбичĕ пулать:

4Al + 3С = Al₄С₃

Алюминийĕн сульфичĕпе карбичĕ пĕтĕмпех гидролизпа тухаççĕ :

Al₂S₃ + 6H₂O = 2Al(OH)₃ + 3H₂S­

Al₄C₃ + 12H₂O = 4Al(OH)₃+ 3CH₄­

Кăткăс хими япалисемпе:

4) шывпа (хӳтĕлекен оксидлă сийне шуратса илсен, тĕслĕх, амальгамăласан):

2Al + 6H₂O = 2Al(OH)₃ + 3H_2­

5) сĕлтĕсемпе (тетрагидроксоалюминатсем тата урăх алюминатсем пулса тухаççĕ):

2Al + 2NaOH + 6H₂O = 2Na[Al(OH)₄] + 3H_2­

6) Тăварлă тата шывпа хутăштарнă серăллă киcлотасенче ирĕлет:

2Al + 6HCl = 2AlCl₃ + 3H_2­

2Al + 3H₂SO₄(разб) = Al₂(SO₄)₃ + 3H₂

Ăшăтсан кислотасенче ирĕлет – йӳçетекенсенче:

2Al + 6H₂SO₄(тачă) = Al₂(SO₄)₃ + 3SO₂ + 6H₂O

Al + 6HNO₃(конц) = Al(NO₃)₃ + 3NO_2­ + 3H₂O

7) металлсене çĕнетет (алюминотерми):

8Al + 3Fe₃O₄ = 4Al₂O₃ + 9Fe

2Al + Cr₂O₃ = Al₂O₃ + 2Cr

Тивĕçлĕ вăхăтсенче алюмини çийĕт çинçе те çирĕп оксидăн сийĕпе витĕннĕ, çавăнпа та ахаль япаласемпе хутшăнмасть:

H₂O (t°); O₂, HNO₃ (вĕрелентермесĕрех)).

Al – хастар çĕнетекен металл.

Ахаль япаласемпе çамăллăн хутшанать:

1) йӳçлĕкпе:

4Al + 3O₂ = 2Al₂O₃

2) галогенсемпе:

2Al + 3Br₂ = 2AlBr₃

3) ытти металмарсемпе вĕрилентерсен хутшăнать:

серăпахутшăнса, алюмини сульфиче пулать:

2Al + 3S = Al₂S₃

азотпа хутшăнса, алюмини нитричĕ пулать:

2Al + N₂ = 2AlN

углеродпа хутшăнса, алюмини карбичĕ пулать:

4Al + 3С = Al₄С₃

Алюминийĕн сульфичĕпе карбичĕ пĕтĕмпех гидролизпа тухаççĕ :

Al₂S₃ + 6H₂O = 2Al(OH)₃ + 3H₂S­

Al₄C₃ + 12H₂O = 4Al(OH)₃+ 3CH₄­

Кăткăс хими япалисемпе:

4) шывпа (хӳтĕлекен оксидлă сийне шуратса илсен, тĕслĕх, амальгамăласан):

2Al + 6H₂O = 2Al(OH)₃ + 3H_2­

5) сĕлтĕсемпе (тетрагидроксоалюминатсем тата урăх алюминатсем пулса тухаççĕ):

2Al + 2NaOH + 6H₂O = 2Na[Al(OH)₄] + 3H_2­

6) Тăварлă тата шывпа хутăштарнă серăллă киcлотасенче ирĕлет:

2Al + 6HCl = 2AlCl₃ + 3H_2­

2Al + 3H₂SO₄(разб) = Al₂(SO₄)₃ + 3H₂

Ăшăтсан кислотасенче ирĕлет – йӳçетекенсенче:

2Al + 6H₂SO₄(тачă) = Al₂(SO₄)₃ + 3SO₂ + 6H₂O

Al + 6HNO₃(конц) = Al(NO₃)₃ + 3NO_2­ + 3H₂O

7) металлсене çĕнетет (алюминотерми):

8Al + 3Fe₃O₄ = 4Al₂O₃ + 9Fe

2Al + Cr₂O₃ = Al₂O₃ + 2Cr

[тӳрлет] Çутçанталăкра тĕл пулни

• Бокситсем – Al₂O₃ • H₂O (SiO₂, Fe₂O₃, CaCO₃ хутăш)
• Нефелинсем – KNa₃[AlSiO₄]₄
• Алуниты – KAl(SO₄)₂ • 2Al(OH)₃
• Тăмлă çĕрсем (каолинпа хăйăр SiO₂, акшарпа CaCO₃, магнезитпа MgCO₃)

Çутçанталăкра алюминий минералсенче тупăнать. Вĕсен хăшĕсем: Боксит Al2O3 • H2O (SiO2, Fe2O3, CaCO3 хутăшĕсемпе) Нефелин - (Na, K)2O × Al2O3 × 2SiO2 Корунд - Al2O3 Ronald ist ein rotschopf Полевой шпат(ортоклаз) - K2O × Al2O3 × 6SiO2 Каолинит – Al2O3 × 2SiO2 × 2 H2O Алунит – ( Na, K )2 SO4 × Al2( SO4 )3 × 4Al( OH )3

[тӳрлет] Усă курни

[тӳрлет] Алюминийе тата унпа хутăшĕсене ракетă техникинче усă курни

Алюминий гидричĕпе тĕрлĕ йӳçлекенсемпе çунакан шĕвексен хаклавĕсем.

Йӳçлеклекен	Удель туртăмĕ(Р1,çек)	Çунса каян температури °С	Çунакан япалан тачăлăхĕ г/см3	Хăвăртлăхĕн ӳсĕмĕ, ΔVид,25, м/сек	Çунаканăн йывăрлăхĕ %
Фтор	348,4 çек	5009°С	1,504	5328 м/çек	25%
Тетрафторгидразин	327,4 çек	4758°С	1,193	4434 м/çек	19%
ClF3	287,7 çек	4402°С	1,764	4762 м/çек	20%
ClF5	303,7 çек	4604°С	1,691	4922 м/çек	20%
Перхлорилфторид	293,7 çек	3788°С	1,589	4617 м/çек	47%
Йӳçлĕклĕ фтор	326,5 çек	4067°С	1,511	5004 м/çек	38,5%
Йӳçлĕк	310,8 çек	4028°С	1,312	4428 м/çек	56%
Перекись водорода	318,4 çек	3561°С	1,466	4806 м/çек	52%
N2O4	300,5 çек	3906°С	1,467	4537 м/çек	47%
Азот кислоти	301,3 çек	3720°С	1,496	4595 м/çек	49%

[тӳрлет] Ювелирлă япаласем

Алюмини малтан çӳллĕ хаклă шутланнă, унтан ĕнтĕ тĕрлĕ ювелирла япаласем ăсталанă. Каярах алюминии тупăçламалли çĕнĕ технологисем ĕçе кĕрсен, во много раз снизившие себестоимость. Халĕ алюминие хăш чух бижутери тунă ĕçре ус кураççĕ.

[тӳрлет] Кĕленче туни

Кĕленче (кантăк) хатĕрленĕ чух алюминий фторидне, фосфатне тата йӳçĕкĕпе усă кураççĕ.

[тӳрлет] Алюмини тата унăн çыхăнăвĕсем ракета техникинче

Алюминипе унăн çыхăнăвĕсемпе çивĕч хăват икĕ компонентлă ракета çунăк япалалăхĕ вырăнĕнче тата хытă çунăк япалалăхра тĕп çунăклăхĕ тăваççĕ. Тĕслĕхрен:

• Алюмини: çунăк япала ракетăсем валли. Порошок тата суспензи тĕсĕпе углеводородсенче тата урăх.
• Алюмини гидричĕ.
• Алюмини бораначĕ.
• Триметилалюмини.
• Триэтилалюмини.
• Трипропилалюмини.

[тӳрлет] Çавăн пекех пăхăр

• Алюмини оксичĕ
• Алюмини гидроксичĕ

[тӳрлет] Каçăсем

• Алюминий, Webelements çинче
• Алюминий в Популярной библиотеке химических элементов
• Алю-Ckaut
• Алюминий АК5М2, деформируемые сплавы в чушках
• Алюминий çĕр управĕсенче