Плутони

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Плутони (Pu)
Атом номерĕ 94
Ахаль япалалăхăн тĕсĕ 244,0642
Атом пахалăхĕсем
Атом масси
(моль масси)
151 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ 491,9(5,10) пм
Ионизаци хăвачĕ
(пĕрремĕш электрон)
[Rn] 5f6 7s2 кДж/моль (эВ)
Электрон конфигурацийĕ n/a
Хими пахалăхĕсем
Ковалент радиусĕ (+4e) 93 (+3e) 108 пм
Ион радиусĕ 1,28 пм
Электроçуклăх
(Полинг шучĕпе)
Pu←Pu4+ -1,25В
Pu←Pu3+ -2,0В
Pu←Pu2+ -1,2В
Электрод потенциалĕ 6, 5, 4, 3
Йӳçĕклев степенĕсем 19,84
Ахаль япалалăх термодинамика пахалăхĕсем
Тачăлăхĕ 32,77[1] г/см³
Ăшă удель калăпăшĕ (6,7) Дж/(K·моль)
Теплопроводность 914 Вт/(м·K)
Ирĕлӳ температури 2,8 K
Ирĕлӳ ăшăлăхĕ 3505 кДж/моль
Вĕрев температури 343,5 K
Пăслав ăшăлăхĕ 12,12 кДж/моль
Моль калăпăшĕ моноклинная см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Чĕнтĕр тытăмĕ
Чĕнтĕр тапхăрĕ Å
c/a танлашăнни 162
Дебай температури {{{24}}} K


Pu 94
244,0642
[Rn] 5f6 7s2
Плутони
Pu,94.jpg

Плутониактиноидсен шутне кĕрекен радиохастар хими элеменчĕ. Ăна ядерла хĕçпăшал тунă çĕрте анлă усă курнă. Эксперимент енлĕ плутоние ядерла топливо пек усă кураççĕ. Виçме çителĕклĕ тунă пĕрремĕш искусствăлла элемент (1942).

Истори[тӳрлет]

Плутонин 238Pu изотопне 23.02.1941 чи малтан Сиборг ертсе пыракан американецсен ушкăне урана дейтронсемпе персе тунă. Искусствăлла тунă хыççăн кăна плутоние çутçанталăкра тупнă: 239Pu изотоп питĕ сахал шайра уран тăпринче тĕл пулать (унта вăл урантан радиохастар ылмашăнусемпе тăвăнать).

Çутçанталăкра тĕл пулни[тӳрлет]

Уран тăпринче уран тĕшĕ нейтронсем çăтнипе питĕ сахал шайра нептуни (239Np) тăвăнать. Унтан бета-аркану майĕпе 239Pu изотоп пулать. Анчах уран тăпринче плутоний питĕ сахал (0,4—15 пай Pu 1012 пай U çине), çавăнпа уран тăпринчен кăларасси çинчен шутлама та çук. .

Ячĕ ăçтан пулнă[тӳрлет]

1930-мĕш çулта астрономсем çĕнĕ хыпарпа тĕлĕннĕ: Персиваль Ловелл такçанах пуррине калакан планетăна тупнă. Нумай çул хушши Уранпа Нептун планетисем куçнине сăнаса вăл Нептун хыççăн тата 100-мĕш планета пулмаллине шутланă. Çав планета Хĕвелтен, Çĕрпе танлаштарсан, 40 хут аяккарях пулмалла. Ловелл 1915-мĕш çултах çак планета орбитин элеменчĕсене шутланă пулнă. 1930-мĕш çулхи кăрлачăн 21, 23 тата 29-мĕшĕсенче Америкăри Флагстафф обсерваторинче К. Томбо астроном тунă сăнӳкерчĕксем çинче çак планетăна тупнă. Планетăна Плутон ят панă. [2]. Нептунран аякарах вырнаçнă планета ячĕпе 94-мĕш элемента Плутони ят панă.


Физика пахалăхĕсем[тӳрлет]

Изотопĕсем[тӳрлет]

Мĕнпурĕ 15 изотоп пур. Нумайрах 238-242 виçеллĕ изотопсем пулаççĕ.


238Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 86 çул, альфа-аркану) ->234U,

Ку изотопа РИТЭГ-сенче кăна усă кураççĕ, сăмахран Марсран инçерех вĕçĕкен космом аппарачĕсенче. 239Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 24 360 çул, альфа-аркану) -> 235U,

Ку изотоп ядерла хĕçпăшал тума тата хăвăрт нăйтронсемпе ĕçлекен реакторсенче усă курма юрăхлă.

240Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 6580 çул, альфа-аркану) -> 236U, 241Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 14.0 çул, ,бета-аркану) -> 241Am, 242Pu -> (çурма аркану тапхăрĕ 370 000 çул, альфа-аркану) -> 238U, [1]

Çак виçĕ изотоп промăçлăх валли кирлĕ мар, анчах вĕсем ядерла реакторта 238U темиçе хут нейтрон çăтсан пулаççĕ. 242Pu пахалăхĕсемпе 238U евĕрлĕ. 241Am тĕтĕм детекторĕсенче усă курнă.

Плутони, ытти элементсемпе танлаштарсан, хытнă температурăран пӳлĕм температуриччен 6 хут фаза ылмаштарать. Юлашкинче плотноçĕ тӳрех 11% ӳсет, çавăнпа плутонран шăратса тунă япаласем çуркаланса пĕтеççĕ.

Усă курни[тӳрлет]

  • Плутнонирен тунă пĕрремĕш ядрерла бомба 1945-мĕш çулхи утă уйăхĕн 16-мĕшĕнче Аламогордо полигонĕнче сирпĕтнĕ. (кодла ячĕ "Тринити").

Биологи пахалăхĕсем[тӳрлет]

Плутони питĕ наркăмăшлă: шывпа ĕçлекен пӳлĕмсенчи ПДК 239Pu валли 81,4 тата 3,3*10−5 Бк/л.

Вуламалли[тӳрлет]

  1. ^ Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) {{{пуçелĕк}}}. — Советская энциклопедия. — Т. 3. — 50 000 экз. — ISBN 5—85270—039—8
  2. ^ С 2006-мĕш çулхи çурла уйăхĕн 24-мĕшĕнче Çĕршывсем хушшинчи астрономи союзĕн йышăнăвĕпе Плутона платнетăсен шучĕнчен кăларнă.

Тата пăх[тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет]


Актиноидсем
Актини | Тори | Протактини | Уран | Нептуни | Плутони | Америци | Кюри | Беркли | Калифорни | Эйнштейни | Ферми | Менделеви | Нобели | Лоуренси

Элементсен тапхăр системи
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Сĕлтĕ металлĕсем Сĕлтĕ çĕр металлĕсем Куçăмлă металсем
Çăмăл металсем Çурма металсем Сипетлĕ газсем
Металмаррисем Галогенсем Лантаноидсем Актиноидсем