Ылтăн

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Элементсен тапхăр системи
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Сĕлтĕ металлĕсем Сĕлтĕ çĕр металлĕсем Куçăмлă металсем
Çăмăл металсем Çурма металсем Сипетлĕ газсем
Металмаррисем Галогенсем Лантаноидсем Актиноидсем
Ылтăн / Aurum (Au)
Атом номерĕ 79
Ахаль япалалăхăн тĕсĕ Сарă тĕслĕ çемçĕ туптанакан метал
Au,79.jpg
Атом пахалăхĕсем
Атом масси
(моль масси)
196,96654 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ 146 пм
Ионизаци хăвачĕ
(пĕрремĕш электрон)
889,3 (9,22) кДж/моль (эВ)
Электрон конфигурацийĕ [Xe] 4f14 5d10 6s1
Хими пахалăхĕсем
Ковалент радиусĕ 134 пм
Ион радиусĕ (+3e) 85 (+1e) 137 пм
Электроçуклăх
(Полинг шучĕпе)
2,54
Электрод потенциалĕ Au←Au3+ 1,50 В
Au←Au+ 1,70В
Йӳçĕклев степенĕсем 3, 1
Ахаль япалалăх термодинамика пахалăхĕсем
Тачăлăхĕ 19,3 г/см³
Ăшă удель калăпăшĕ 25,39[1] Дж/(K·моль)
Теплопроводность 318 Вт/(м·K)
Ирĕлӳ температури 1337,58 K
Ирĕлӳ ăшăлăхĕ 12,68 кДж/моль
Вĕрев температури 3080 K
Пăслав ăшăлăхĕ ~340 кДж/моль
Моль калăпăшĕ 10,2 см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Чĕнтĕр тытăмĕ кубла енĕпе центăрланă
Чĕнтĕр тапхăрĕ 4,080 Å
c/a танлашăнни n/a
Дебай температури 170,00 K
Au 79
196,96654
[Xe]4f145d106s1
Ылтăн

Ылтăн — Хими элеменчĕсен периодикă таблицин 79-мĕш элеменчĕ, сарă паха металл.

Истори[тӳрлет]

Ылтăн — калăпăр, этем паллашнă пĕрремĕш металл.

Раççейре пĕрремĕш ылтăн золотодобытчик Ерофей Марков шутланать, ăна Екатеринбург çумĕнчи Берёзовский хулинче палăк лартнă.

Ылтăна тупăçлани пирки: Çĕпĕрти ылтăн амаклăхĕ, Аляскăри ылтăн амаклăхĕ статьясенче вулăр.

Физика уйрăмлăхĕсем[тӳрлет]

Тап-таса ылтăн — сарă тĕслĕ туптăнакан çемçе металл.

Изотопĕсем[тӳрлет]

Тĕп статья: Ылтăн изотопĕсем


Тупăшлани[тӳрлет]

Çутçанталăкри ылтăн шăранчăкĕ

Хими пахалăхĕсем[тӳрлет]

Ылтăн — чи сӳрĕк металл, напряженисен ĕречĕнче урăх пур металсенчен сылтăмарах тăрать, тивĕçлĕ майсенче вăл чылай кислотасемпе хутшăнмасть, çавна пула ылтăна пархатарлă металсем шутне кĕртеççĕ. Каярах патша водки ылтăна аркатма пултарнине тĕпчесе уçнă.

Ылтăн вĕри тачăланă селенлă кислотара çеç ирĕлет:

2Au + 6H2SeO4 = Au2(SeO4)3 + 3H2SeO3 + 3H2O

Ылтăн çамăллăн тенĕ пекех йӳçлĕкпе тата ытти йӳçĕлекенсемпе при участии комплексобразователей. Çапла, цианид йӳçлĕклĕ шыв шĕвекĕсенче ылтăн ирĕлсе, цианоаурат тăваççĕ:

4Au + 8CN + 2H2O + O2 → 4[Au(CN)2] + 4 OH


Ылтăн çăмăллăн шĕвек бромпа тата унăн шыв шĕвекĕсемпе, органикăллă ирĕлтерекенсемпе хутшăнса, трибромид AuBr3 пулса тухать.

Фторпа ылтăн 300−400 градусĕсенче хутшăнать Шаблон:Градус Цельсия, сивĕрех чух реакци пулса иртмест, хытă вĕрирех температурăсенче ылтăн фторичĕсем арканаççĕ.

Ылтăн çаплах ртутьре ирĕлет, çăмăл шăрануллă хутăш (амальгама) пулса тухать.

Амальгами меслечĕпе[тӳрлет]

Циани меслечĕпе[тӳрлет]

Физиологи ĕçлĕхĕ[тӳрлет]

Ылтăнăн хăшпĕр çыхăнăвĕсем токсикăллă, Пӳресенче, пĕверте, сулара тата гипоталамусра пухăнса юлаççĕ,çак вара дерматит, стоматит, тромбоцитопени чирне кĕртет.

Усă курни[тӳрлет]

Промăçлăхра усă курни[тӳрлет]

Ылтăн шăранăвĕсем шăл сиплев ĕçĕнче (стоматологире)[тӳрлет]

Хăйĕн хăватлă тутăхманлăхне тата ĕçре çăмăл пула лёгкости обработки, ылтăна тахçанах шăл протезĕсен материалĕ вырăнне усă кураççĕ. Çирĕплĕх пахине çитерме япалана ятарлă шăрантаççĕ.

Ылтăн хакĕ[тӳрлет]

Ылтăнăн тасин виçисем[тӳрлет]

Британи каратлă йĕрки[тӳрлет]

Йăла йĕркипе таса ылтăна британи карат виçипе танлаштараççĕ. 1 британи карачĕ шăран лаптакĕн çирĕм тăваттăмĕш пайĕн йывăрăшĕпе тан. 24-каратлă ылтăн (24K) таса шутланать, кирек епле хутăшсăр.

Тĕрлĕ ĕçсем валли ылтăн хаклăхĕн пахисене улăштарас тесен (тĕслĕхрен, хытарас тесе) ăна хутăштарса шăратаççĕ. Сăмахран, 18-каратлă ылтăн (18K) шăранчăкĕнче ылтăнăн 18 пайне 6 хутăш пай рулать.

Раççейĕн янтă пурлăхĕ[тӳрлет]

Раççейĕн патшалăх резервĕнчи ылтăн янтă пурлăхĕ 2006 ç. пуш уйăхĕнче 386,6 тоннă (swap операцисенчи ылтăна шута илмесĕр) пулнă. Раççейĕн мĕнпур ылтăн-валюта резервĕн калăпăшĕ 2006 ç. пуш уйăхĕнче 3,8 % çитнĕ. Раççей тĕнчере патшалăх резервĕнчи ылтăн калăпăшĕпе 14-мĕш вырăнта.

Раççей пробăсен йĕрки[тӳрлет]

Раççейре йышăннă йĕрке пĕтем тĕнчеринчен уйрăм тăрать. Раççейре ылтăнăн тасалăхне пробăпа виçеççĕ.

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет]

Раçсейĕн ылтăн янти[тӳрлет]

Тăтăрхаллă пуплерĕшсем[тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет]

  1. ^ Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) {{{пуçелĕк}}}. — Советская энциклопедия. — Т. 2. — 100 000 экз.

Каçăсем[тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет]