Вольфрам

**Элементсен периодикăллă системи**
H																	He
Li	Be											B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg											Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca	Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr	Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	*	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	**	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Cn	Uut	Fl	Uup	Lv	Uus	Uuo

	*	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu
	**	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr

Вольфрам/Wolframium (W)
Атом номерĕ	74
Ахаль япалалăхăн тĕсĕ	Шурă е тимĕр тĕслĕ çирĕп пысăк тăмпертатурăра ирĕлекен метал
Атом пахалăхĕсем
Атом масси (моль масси)	183,84 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ	141 пм
Ионизаци хăвачĕ (пĕрремĕш электрон)	769,7 (7,98) кДж/моль (эВ)
Электрон конфигурацийĕ	[Xe] 4f¹⁴ 5d⁴ 6s²
Хими пахалăхĕсем
Ковалент радиусĕ	170 пм
Ион радиусĕ	(+6e) 62 (+4e) 70 пм
Электроçуклăх (Полинг шучĕпе)	1,7
Электрод потенциалĕ	W ← W³⁺ 0,11 В W ← W⁶⁺ 0,68 В
Йӳçĕклев степенĕсем	6, 5, 4, 3, 2, 0
Ахаль япалалăх термодинамика пахалăхĕсем
Тачăлăхĕ	19300 кг/м³ 19,3 г/см³
Ăшă удель калăпăшĕ	24,27^[1] Дж/(K ·моль)
Теплопроводность	173 Вт/(м ·K)
Ирĕлӳ температури	3422 °C, 3695 K
Ирĕлӳ ăшăлăхĕ	191 кДж/кг 35 кДж/моль
Вĕрев температури	5555 °C, 5828 K
Пăслав ăшăлăхĕ	4482 кДж/кг 824 кДж/моль
Моль калăпăшĕ	9,53 см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Чĕнтĕр тытăмĕ	кубическая калăпăшĕпецентăрланă
Чĕнтĕр тапхăрĕ	3,160 Å
c/a танлашăнни	n/a
Дебай температури	310,00 K

W	74
183,84
4f¹⁴5d⁴6s²
Вольфрам

Вольфрам —Элементсен периодикăллă системин хими элеменчĕ, авăр хисепĕ 74, символĕ W (лат. Wolframium), хытă сăрă куçăмлă металл.

Тупмалли

1 Этимологи
2 Тупăçлани
3 Физика пахалăхĕсем
4 Усă курни
- 4.1 Металлă вольфрам
- 4.2 Ытти çĕрте усă курни
5 Изотопĕсем
- 5.1 Вольфрам пасарĕ
6 Биологири ĕç вырăнĕ
7 Асăрхатарусем
8 Каçăсем

Этимологи [тӳрлет]

Элементăн Wolframium ячĕ вольфрамит минералтан килет, вăл XVI ĕмĕрте «кашкăр кăпăкĕ» — «Spuma lupi» латтыньле, е «Wolf Rahm» нимĕçле ятпа палăртнă. Вольфрам,тăхлан тăприсемпе пĕрле тухса, тăхлана шăратса кăларма чăрмантарнă — кăпăклă çунăка куçăрнă («кашкăр сурăха кăшланă пекех тăхлана пĕтерет» тенĕ).

Халĕ АПШ, Аслă Британи тата Франци çĕршывĕсенче вольфрама «tungsten» (шв. tung sten - «йывăр чул») ятпа палăртаççĕ.

Тупăçлани [тӳрлет]

Вольфрамăн çĕр айĕнчи управĕсене Боливире, Китайра (тĕнчери 75% вольфрама тупăçлать), Португалире, Раççейре, АПШра тата Кăнтăр Корейра тупнă.

Вольфрама тăпраллă концентратсенчен WO₃ триоксида уйăрса кăлараççĕ, хыççăн металлă çăнăха çитиччен водородпа 700 °C температурăра çĕнетеççĕ. Вольфрамăн шăрану температури çӳллĕ пирки çăнăхлă металлурги меслечĕпе усă кураççĕ: тупăшланă çăнăха пăчăртаççĕ, атмосферăра водородпа 1200 — 1300 °C температурипе пĕçертеççĕ, кайран ун витĕр электрический ток яраççĕ. Металла 3000 °C тарин ăшăтаççĕ, çакăн чух монолитлă материал пиçет. Малашнехи тасатупа монокристалл хормиллĕ зонăллă шăрану мелĕпе тăваççĕ.

Физика пахалăхĕсем [тӳрлет]

Вольфрам — çутă кăвак металл, çӳллĕ температурăра çеç шăранма тата вĕреме кĕрет.

Усă курни [тӳрлет]

Тĕп усă курмалли — металлургире йывăр шăранакан материалсенче. Шăрантару енчен питĕ хивре, яланхиллĕ чухне хими енчен çирĕп.

Металлă вольфрам [тӳрлет]

Мăран шăранăвне тата çемçелĕхне пула вольфрамран çутă хатĕрĕсенчи (приборĕсенчи) хĕртӳллĕ çипĕсене тăваççĕ, çаплах кинескопра тата вакуумлă урăх кĕпçесенче те усă кураççĕ.

Ытти çĕрте усă курни [тӳрлет]

Искусствăллă радионуклида ¹⁸⁵W япаласене тĕпченĕ чух радиохастар тĕлли вырăнĕнче усă кураççĕ.

Изотопĕсем [тӳрлет]

Çутçанталăкри вольфрамăн пилĕк изотопĕ (¹⁸⁰W, ¹⁸²W, ¹⁸³W, ¹⁸⁴W и ¹⁸⁶W). Искусствăллă 27 радионуклидне хĕртсе кăларнă. 2003 çулта çутçанталăкри вольфрамăн çав тери хавшак радиохастарлăхне тĕпчесе уçнă (пĕр грамм шутне çулта икĕ аркану çеç), α-хастарлăхпа çыхăннă ¹⁸⁰W, унăн çурма аркану тапхăрĕ 1,8×10¹⁸ çул.