Пăхăр

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Элементсен тапхăр системи
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Сĕлтĕ металлĕсем Сĕлтĕ çĕр металлĕсем Куçăмлă металсем
Çăмăл металсем Çурма металсем Сипетлĕ газсем
Металмаррисем Галогенсем Лантаноидсем Актиноидсем

Пăхăр/ Cuprum (Cu)

Атом номерĕ

29

Ахаль япалалăхăн тĕсĕ Ылтăн-шупка тĕслĕ çемçе металл
Cu,29.jpg
Атом пахалăхĕсем
Атом масси
(моль масси)

63,546 а. е. м. (г/моль)

Атом радиусĕ

128 пм

Ионизаци хăвачĕ
(пĕрремĕш электрон)

745,0 (7,72) кДж/моль (эВ)

Электрон конфигурацийĕ

[Ar] 3d10 4s1

Хими пахалăхĕсем
Ковалент радиусĕ

117 пм

Ион радиусĕ

(+2e) 72 (+1e) 96 пм

Электроçуклăх
(Полинг шучĕпе)

1,90

Электрод потенциалĕ

+0,337 В/ +0,521 В

Йӳçĕклев степенĕсем

2, 1

Ахаль япалалăх термодинамика пахалăхĕсем
Тачăлăхĕ

8,96 г/см³

Ăшă удель калăпăшĕ

24,44[1] Дж/(K·моль)

Теплопроводность

401 Вт/(м·K)

Ирĕлӳ температури

1356,6 K

Ирĕлӳ ăшăлăхĕ

13,01 кДж/моль

Вĕрев температури

2840 K

Пăслав ăшăлăхĕ

304,6 кДж/моль

Моль калăпăшĕ

7,1 см³/моль

Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Чĕнтĕр тытăмĕ

кубла енпе центрланă

Чĕнтĕр тапхăрĕ

3,615 Å

c/a танлашăнни
Дебай температури

315 K

Cu 29
63,546
3d104s1
Пăхăр

Пăхăрэлементсен периодикăллă системинчи хими элеменчĕ, атом номерĕ — 29, Cu (Cuprum) палăртăвĕпе кăтартаççĕ , хĕрлĕ-ылтăн тĕсĕллĕ (кĕлчечек тĕслĕ — оксид хуплисĕр чухне). Çемçе, куçăмлă металл, ĕлĕк-авалтанпах çын унпа усă курать.

Çутçанталăкра тупăнни[тӳрлет]

Хăй тĕллĕн шăраннă пăхăр

Пăхăр çут çанталăкра пĕрлĕ хутăшсенче, çаплах хăй тĕллĕн шăраннă тĕслĕ те тупăнать. Пăхăр çăлкуçĕсем — çак минералсем: азурит Cu3(CO3)2(OH)2, малахит Cu2CO3(OH)2, халькопирит CuFeS2, борнит Cu5FeS4, ковелит CuS, халькоцит Cu2S и куприт Cu2O. Пăхăр чул тăприн чылайрахăшне уçăллă меслетпе тупăшлаççĕ. Тăпрари пăхăр шучĕ 0,4 — 1,0 % пулать.

Физика пахалăхĕсем[тӳрлет]

Пăхăрăн çак хутăшĕсем пур: йĕс — пăхăрпа цинк хутăшĕ, бронза — пăхăрпа тăхлан хутăшĕ тата хăшпĕр ыттисем те.

Изотопĕсем[тӳрлет]

Тĕп статья: Пăхăр изотопĕсем


Хими пахалăхĕсем[тӳрлет]

Хутăшĕсем[тӳрлет]

Пăхăр купоросĕ

Усă курни[тӳрлет]

Биологи ролĕ[тӳрлет]

Токсикăллăх[тӳрлет]

Орган-лептика пахалăхĕсем[тӳрлет]

Пăхăр ионĕсем шыва вичкĕн "металл тутине" параççĕ. Тĕрлĕ çынсен орган шыври пăхăра туясси 1-10 мг/л майлă шутланать.

Тупăшлани, промăçлавĕ тата управĕсем[тӳрлет]

Мĕнпур тĕнчере пăхăра 2000 çулта 15 млн. яхăн т., 2004 çулта — 14 млн. яхăн т. тупăшланă[2] [3]. Тĕнчери янтă пурлăх 2000 çул тĕлне, экспертсен хаклавĕпе, 954 млн. т., вĕсенчен 687 млн. т. çирĕплетсе пĕлтернисем, шутланнă [2], Раççей шайне 3.2% пĕрлехи тата 3.1% çирĕплетнĕ тĕнче янттисем кĕнĕ [2]. Çапла, хальхи пек усă курсан, пăхăр 60 çулллăха çитет. Рафинăланă пăхăра Раççейре 2006 çулта 1,009 пин тоннă туса кăларнă, 714 пин тоннăна ĕçе кĕртнĕ[4].

Пăхăра тупăшлакан компанисем:

Компани пин тоннă %
Норильск никĕлĕ 425 45%
Уралэлектромедь 351 37%
Вырăс пăхăр компанийĕ 166 18%

Асăрхавсем[тӳрлет]

  1. ^ Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т.. — Мускав: Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — С. 7. — 50 000 экз. — ISBN 5—85270—039—8
  2. ^ 1, 2 тата 3 http://www.ecsocman.edu.ru/db/msg/142462.html
  3. ^ http://www.metalinfo.ru/ru/news/12150
  4. ^ Минпромэнерго РФ, "Стратегия развития металлургической промышленности Российской Федерации на период до 2015 года" [1]

Каçăсем[тӳрлет]