Иод

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Элементсен периодикăллă системи
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Сĕлтĕ металлĕсем Сĕлтĕ çĕр металлĕсем Куçăмлă металсем
Çăмăл металсем Çурма металсем Сипетлĕ газсем
Металмаррисем Галогенсем Лантаноидсем Актиноидсем
Иод / Iodum (I)
Атом номерĕ 53
Ахаль япалалăхăн тĕсĕ Иод
Атом пахалăхĕсем
Атом масси
(моль масси)
126,90447 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ n/a пм
Ионизаци хăвачĕ
(пĕрремĕш электрон)
1 008,3 (10,45) кДж/моль (эВ)
Электрон конфигурацийĕ [Kr] 4d10 5s2 5p5
Хими пахалăхĕсем
Ковалент радиусĕ 133 пм
Ион радиусĕ (+7e) 50 (-1e) 220 пм
Электроçуклăх
(Полинг шучĕпе)
2,66
Электрод потенциалĕ 0
Йӳçĕклев степенĕсем 7, 5, 3, 1, -1
Ахаль япалалăх термодинамика пахалăхĕсем
Тачăлăхĕ 4,93 г/см³
Ăшă удель калăпăшĕ 54,44[1] Дж/(K·моль)
Теплопроводность (0,45) Вт/(м·K)
Ирĕлӳ температури 386,7 K
Ирĕлӳ ăшăлăхĕ 15,52 (I-I) кДж/моль
Вĕрев температури 457,5 K
Пăслав ăшăлăхĕ 41,95 (I-I) кДж/моль
Моль калăпăшĕ 25,7 см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Чĕнтĕр тытăмĕ орторомбла
Чĕнтĕр тапхăрĕ 7,720 Å
c/a танлашăнни n/a
Дебай температури n/a K


I 53
126,90447
5s25p5
Иод

Иод, йод (çĕнĕлат. iodum ав.гр. ἰοειδής, iodes — хĕрлĕ-кăвак) — Элементсен периодикăллă системин 53-мĕш элеменчĕ.

Медицинăра, биологире çак япалана ахаль йод (тĕслĕх: «йод шывĕн шĕвекĕ») теççĕ, Менделеев таблицинче тата хими литературинче иод палăртупа усă кураççĕ.

Истори[тӳрлет]

J симвăла I çине анчахрах, XX ĕмĕрĕн 50-мĕш çулĕсенче , куçарнă.

Çутçанталăкра тупăнни[тӳрлет]

Çутçанталăкра ирĕклĕн те тĕл пулать, минерал, анчах та тупни сайра пулать, —Везувийĕн, Вулкано (Итали) термăллă çăлкуçсенче, тĕслĕхрен. Çуçăнталăкри иодидсен янтă пуррисем 15 млн тоннă, вĕсенчен 99 % Чилипе Японире. Халĕ çак çĕршывсенче питĕ иода нумай тупăçлаççĕ, тĕслĕхрен, чили Atacama Minerals компани çул тăршшипе 720 тоннă иода кăларать.

Физика пахалăхĕсем[тӳрлет]

Пăсĕ хĕрлĕ-кăвак тĕсĕллĕ.

Изотопĕсем[тӳрлет]

Тĕп статья: иод изотопĕсем

Хими пахалăхĕсем[тӳрлет]

Аккумуляторсене хатĕрлени[тӳрлет]

Лити-иод электромобиль аккумуляторĕнче пурлă авăрланă электродра (йӳçтерекен) иода ĕçе кĕртеççĕ.

Лазерлă термотĕшĕллĕ синтез[тӳрлет]

Хăш иод-органика хутăшĕсене иодăн пăлханчăк атăмĕсемçинче ĕçлекен çав тери хăват газ лазерĕсенче усă кураççĕ.

Радиоэлектронла промăçлăх[тӳрлет]

Юлашки çулсенче иода шĕвек кристаллă дисплейсене тунă чух чылай ĕçе кĕртеççĕ.

Иодпа усă курни[тӳрлет]

2005 çулта тĕнчере 25,5 пин тоннă усă курнă.

Асăрхатарусем[тӳрлет]

  1. ^ Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) {{{пуçелĕк}}}. — Советская энциклопедия. — Т. 2. — 100 000 экз.

Каçăсем[тӳрлет]