Водород

Элементсен периодикăллă системи H He Li Be B C N O F Ne Na Mg Al Si P S Cl Ar K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Uuq Uup Uuh Uus Uuo * La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu ** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Сĕлтĕ металлĕсем	Сĕлтĕ çĕр металлĕсем	Куçăмлă металсем
Çăмăл металсем	Çурма металсем	Сипетлĕ газсем
Металмаррисем Галогенсем Лантаноидсем Актиноидсем

Водород / Hydrogenium (H)
Атом номерĕ	1
Ахаль япалалăхăн тĕсĕ	тĕссĕр, тутăсăр тата шăршсăр газ
Атом пахалăхĕсем
Атом масси (моль масси)	1,00794 а. е. м. (г/моль)
Атом радиусĕ	79 пм
Ионизаци хăвачĕ (пĕрремĕш электрон)	1311,3 кДж/моль (эВ)
Электрон конфигурацийĕ	1s1
Хими пахалăхĕсем
Ковалент радиусĕ	32 пм
Ион радиусĕ	54 (−1 e) пм
Электроçуклăх (Полинг шучĕпе)	2,20
Электрод потенциалĕ
Йӳçĕклев степенĕсем	1, −1
Ахаль япалалăх термодинамика пахалăхĕсем
Тачăлăхĕ	0,0000899 (при 273K (0 °C)) г/см³
Ăшă удель калăпăшĕ	14,235 Дж/(K·моль)
Теплопроводность	0,1815 Вт/(м·K)
Ирĕлӳ температури	14,01 K
Ирĕлӳ ăшăлăхĕ	0,117 кДж/моль
Вĕрев температури	20,28 K
Пăслав ăшăлăхĕ	0,904 кДж/моль
Моль калăпăшĕ	14,1 см³/моль
Ахаль япалалăх кристалл чĕнтĕрĕ
Чĕнтĕр тытăмĕ	гексагоналлă
Чĕнтĕр тапхăрĕ	a=3,780 c=6,167 Å
c/a танлашăнни	1,631
Дебай температури	110 K

Водоро́д — хими элеменчĕсен периодикăллă системин пĕрремĕш элеменчĕ. Çутçанталăкра анлă сарăлнă. Катион (е ядĕрĕ) чи анлă тĕл пулакан водородăн изотопĕ ¹H — протон пулать. Ядĕрĕн пахалăхĕ ¹H ăна анлă усă курма май парать ЯМР-спектроскопи меслечĕ органикăллă япаласен анализĕсене ирттерме.

Водородăн хăшпĕр изотопĕсен харпăр ячĕсем пур: ¹H — протий (Н), ²H — дейтерий (D) и ³H — тритий (T).

H	1
1,00794
1s1
Водород

Истори

Водород атăмĕн схеми

Хими пахалăхĕсем

Металмаррисемпе хутшăнни

Чĕртсе ярса е платинă катализаторĕ çӳмĕнче кислородпа пĕрлешет

O₂ + 2H₂ → 2H₂O, реакцийĕ сирпĕнӳпе иртет.

Водородăн икĕ калăпăшĕпе кислородăн пĕр калăпăшĕ пĕрлешни, ăна кĕмсĕртетӳллĕ газ теççĕ.

Ăшăтнă чух водород каялла таврăнмалла серăпа хутшăнни:

S + H₂ ⇄ H₂S

Азотпа — ăшăтнă чух, çӳллĕ пусăмлăпа катализатор (тимĕр) пулăшнипе:

N₂ + 3H₂ → 2NH₃

Галогенсемпе галогеноводородсем туса хурать:

F₂ + H₂ → 2HF, реакцийĕ сирпĕнӳпе тĕттĕмре пур температурăра та пулса иртет,

Cl₂ + H₂ → 2HCl, реакцийĕ сирпĕнӳпе пулса иртет, çутă çĕртре кăна.

Хăрăмпа вĕри ăшăтнă чух хутшăнать:

C + 2H₂ → CH₄

Сĕлтĕ тата сĕлтĕ çĕр металлĕсемпе хутшăнни

Водород хастар металлсемпе гидридсем туса хурать:

Na + H₂ → 2NaH

Ca + H₂ → CaH₂

Гидридсем — тăвар евĕр, хытă япала, çăмăллăн шывра уйрăлса ирĕлеççĕ:

CaH₂ + 2H₂O → Ca(OH)₂ + 2H₂ ↑

Металсен оксичĕсемпе хутшăнни (яланах тенĕ пекех, d-элеменчĕсемпе)

Оксидсем металлсене таран чĕрĕлеççĕ:

CuO + H₂ → Cu + H₂O

Fe₂O₃ + 3H₂ → 2Fe + 3H₂O

WO₃ + 3H₂ → W + 3H₂O

Усă курмалли

• Водород энергетики

Атăмлă водорода Атăм-водород пĕçерсе çыпăçтарни чух усă кураççĕ.

Вуламалли

• Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы: Учебное пособие для вузов /Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. — М.: Издательство «Экзамен»,2005.

Каçăсем

• Водород, Webelements çинче
• Водород Хими элеменчĕсен халăх вулавăшĕнче